⚡ महत्त्वाचे ठळक मुद्दे (Quick Summary)
- ✔ एकूण १०० निवडक स्मरणाधारित PYQ प्रश्न — प्रत्येक प्रश्नाखाली टॅप करून उत्तर व स्पष्टीकरण पहा
- ✔ २५–२५ प्रश्नांचे ४ झटपट जंप-ब्लॉक्स (प्रश्न १–२५, २६–५०, ५१–७५, ७६–१००) मोबाईल सरावासाठी
- ✔ म्हणी, वाक्प्रचार, समानार्थी-विरुद्धार्थी, संधी, समास, प्रयोग, शुद्धलेखन व अलंकार सर्व घटक समाविष्ट
- ✔ थेट ऑनलाइन टेस्ट सोडवायची असल्यास आमच्या मराठी व्याकरण हबवर जा
पोलीस भरतीच्या १०० गुणांच्या लेखी परीक्षेत मराठी व्याकरण (२५ गुण) हा सर्वाधिक खात्रीशीर गुण देणारा विषय आहे. गणित किंवा GK मध्ये एखादा प्रश्न अवघड येऊ शकतो, पण मराठी व्याकरणाचा अचूक सराव असल्यास अवघ्या १२–१५ मिनिटांत २३ ते २५ गुण सहज मिळवता येतात.
हे १०० प्रश्न प्रभावीपणे कसे सोडवावेत?
- एकाच वेळी १०० प्रश्न वाचू नका — खाली दिलेले २५ प्रश्नांचे ४ टप्पे चार दिवसांत किंवा चार सत्रांत सोडवा.
- आधी स्वतःचे उत्तर वहीत लिहा आणि मगच "उत्तर व स्पष्टीकरण पहा" वर क्लिक करा.
- जे प्रश्न चुकतील, त्यांचे नियम (उदा. समास प्रकार किंवा शुद्धलेखन) वेगळ्या वहीत नोंदवा.
- इंटरअॅक्टिव्ह टाइमरसह सराव करण्यासाठी आमचे मुख्य मराठी व्याकरण ऑनलाइन टेस्ट पान आणि अभ्यासक्रम नक्की पहा.
📖 पोलीस भरती मराठी व्याकरण — १०० महत्त्वाचे प्रश्न (उत्तरे व स्पष्टीकरण)
प्रत्येक प्रश्नाचा स्वतः विचार करा आणि नंतर "उत्तर व स्पष्टीकरण पहा" वर टॅप करा. हे १०० प्रश्न आमच्या मराठी व्याकरण मुख्य पानावरील २० प्रश्नांपेक्षा पूर्णपणे वेगळे आहेत.
1 शिपायाकडून चोर पकडला गेला. या वाक्यातील प्रयोग ओळखा.
- A. कर्म कर्तरी (नवीन कर्मणी)
- B. समापन कर्मणी
- C. भावे प्रयोग
- D. शब्द कर्मणी
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: A. कर्म कर्तरी (नवीन कर्मणी)
इंग्रजीतील Passive Voice प्रमाणे कर्त्याला 'कडून' प्रत्यय असल्याने हा कर्म कर्तरी (नवीन कर्मणी) प्रयोग आहे (पर्याय A).
2 किंवा, अथवा, वा, की ही कोणत्या प्रकारची उभयान्वयी अव्यये आहेत?
- A. समुच्चयबोधक
- B. परिणामबोधक
- C. विकल्पबोधक
- D. न्यूनत्वबोधक
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: C. विकल्पबोधक
पर्याय किंवा पसंती दर्शवणारी अव्यये विकल्पबोधक उभयान्वयी अव्यये असतात (पर्याय C).
3 वर्णमालेच्या तक्त्यात 'क्ष' व 'ज्ञ' यांचा समावेश काय म्हणून केला जातो?
- A. मूलध्वनी
- B. विशेष संयुक्त व्यंजन
- C. महाप्राण व्यंजन
- D. अर्धस्वर व्यंजन
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: B. विशेष संयुक्त व्यंजन
व्याकरणकार सबनीस यांच्या सल्ल्यानुसार क्ष व ज्ञ चा समावेश विशेष संयुक्त व्यंजन म्हणून केला आहे (पर्याय B).
4 खालीलपैकी देशी शब्द कोणता आहे?
- A. अर्ज
- B. खाना
- C. बटाटा
- D. घोडा
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: D. घोडा
घोडा हा मूळ मराठी देशी शब्द आहे (पर्याय D).
5 लहानपण दे गा देवा । मुंगी साखरेचा रवा ॥ ऐरावत रत्न थोर । त्यासी अंकुशाचा मार ॥ या ओळींमधील अलंकार ओळखा.
- A. उपमा
- B. दृष्टान्त
- C. उत्प्रेक्षा
- D. अतिशयोक्ती
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: B. दृष्टान्त
एखादी गोष्ट पटवून देण्यासाठी दिलेला दाखला म्हणजेच दृष्टान्त अलंकार (पर्याय B).
6 विभक्तीचे कारकार्थ सांगणारी खालीलपैकी अयोग्य जोडी ओळखा.
- A. प्रथमा - कर्ता
- B. तृतीया - करण
- C. चतुर्थी - अपादान
- D. द्वितीया - कर्म
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: C. चतुर्थी - अपादान
'चतुर्थी - अपादान' ही जोडी अयोग्य आहे; कारण चतुर्थीचा मुख्य कारकार्थ 'संप्रदान' असतो (अपादान हे पंचमीचे असते) (पर्याय C).
📌 अतिरिक्त महत्त्वपूर्ण माहिती:
• पंचमी $\rightarrow$ अपादान (वियोग/दुरावा); चतुर्थी $\rightarrow$ संप्रदान (दान/भेट).
7 'तू लाडू खाल्लास.' या वाक्यातील प्रयोग ओळखा.
- A. कर्तृ-भाव संकर प्रयोग
- B. कर्म-भाव संकर प्रयोग
- C. कर्तृ-कर्म संकर प्रयोग
- D. भावे प्रयोग
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: C. कर्तृ-कर्म संकर प्रयोग
क्रियापद कर्ता (तू) व कर्म (लाडू) दोघांनुसार बदलते ⇒ कर्तृ-कर्म संकर प्रयोग (पर्याय C).
📌 अतिरिक्त महत्त्वपूर्ण माहिती:
• तू लाडू खाल्लास / तू आंबा खाल्लास / तुम्ही लाडू खाल्लात.
8 'मीठभाकर' या सामासिक शब्दाचा समास ओळखा.
- A. इतरेतर द्वंद्व समास
- B. वैकल्पिक द्वंद्व समास
- C. समाहार द्वंद्व समास
- D. यापैकी नाही
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: C. समाहार द्वंद्व समास
मीठ, भाकर व त्यासारखे इतर साधे खाद्यान्न पदार्थ समाविष्ट असतात ⇒ समाहार द्वंद्व समास (पर्याय C).
📌 अतिरिक्त महत्त्वपूर्ण माहिती:
• उदा. चहापाणी, भाजीपाला, केरकचरा.
9 "कॉलेजमध्ये असताना ती वक्तृत्व स्पर्धेत भाग घेत होती." वाक्याचा प्रकार ओळखा.
- A. मिश्र वाक्य
- B. केवल वाक्य
- C. संयुक्त वाक्य
- D. यापैकी नाही
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: B. केवल वाक्य
वाक्यात एकच मुख्य उद्देश व एकच विधेय आहे ⇒ केवल वाक्य (पर्याय B).
📌 अतिरिक्त महत्त्वपूर्ण माहिती:
• केवल वाक्यात कोणतेही उभयान्वयी अव्यय नसते.
10 'जितेन्द्रिय' या सामासिक शब्दाचा समासाचा प्रकार ओळखा.
- A. प्रादिबहुव्रीही समास
- B. सहबहुव्रीही समास
- C. नञ् बहुव्रीही समास
- D. समानाधिकरण बहुव्रीही समास
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: D. समानाधिकरण बहुव्रीही समास
'जित आहेत इंद्रिये ज्याने असा तो' (जितेन्द्रिय) ⇒ समानाधिकरण बहुव्रीही समास (पर्याय D).
📌 अतिरिक्त महत्त्वपूर्ण माहिती:
• समासातील दोन्ही पदे प्रथमा विभक्तीत असल्यास समानाधिकरण बहुव्रीही होतो.
11 "सूर्य डोंगराआड गेला." वाक्यातील अधोरेखित 'डोंगराआड' शब्द कोणते कार्य करतो?
- A. कर्मपूरक
- B. विधानपूरक
- C. आधारपूरक
- D. यापैकी नाही
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: C. आधारपूरक
क्रियेचे स्थान व आधार दर्शवणाऱ्या शब्दाला 'आधारपूरक' (अधिकरण) म्हणतात (पर्याय C).
📌 अतिरिक्त महत्त्वपूर्ण माहिती:
• स्थल व काल दर्शवणारे पूरक आधारपूरक असते.
12 "आमच्या क्रिकेटपटूंची वाहवा झाली" वाक्यातील अधोरेखित 'वाहवा' शब्दाची जात ओळखा.
- A. नाम
- B. सर्वनाम
- C. क्रियापद
- D. विशेषण
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: A. नाम
'वाहवा' या केवलप्रयोगी अव्ययाचा वापर वाक्यात गुणाचा बोध करण्यासाठी नामासारखा केल्यास ते 'भाववाचक नाम' बनते (पर्याय A).
📌 अतिरिक्त महत्त्वपूर्ण माहिती:
• शाब्बासकी, वाहवा, फजिती ही नामे म्हणून वापरली जातात.
13 लेखन नियमानुसार अचूक व शुद्ध शब्द ओळखा.
- A. पोलीस
- B. पुर्वार्ध
- C. पुज्य
- D. पुस्तीका
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: A. पोलीस
'पोलीस' हा शब्द लेखन नियमानुसार शुद्ध आहे (पूर्वार्ध, पूज्य, पुस्तिका हे शुद्ध रूप असतात) (पर्याय A).
📌 अतिरिक्त महत्त्वपूर्ण माहिती:
• शुद्ध रूपे: पूर्वार्ध, पूज्य, पुस्तिका.
14 'ईडलिंबू' या अलंकारिक शब्दाचा अर्थ सांगा.
- A. मनातल्या भावना
- B. अत्यंत रागीट मनुष्य
- C. अति धनवान व्यक्ती
- D. आडदांड मात्र निर्गुणी व्यक्ती
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: D. आडदांड मात्र निर्गुणी व्यक्ती
दिसायला मोठा व 'आडदांड परंतु निरुपयोगी वा निर्गुणी असणारा मनुष्य' म्हणजे ईडलिंबू होय (पर्याय D).
📌 अतिरिक्त महत्त्वपूर्ण माहिती:
• गोगलगाय = गरीब स्वभावाचा मनुष्य.
15 'क्र' वर्णाचा उच्चार स्थानानुसार प्रकार कोणता?
- A. कंठ्य
- B. तालव्य
- C. मूर्धन्य
- D. दंत्य
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: C. मूर्धन्य
जीभ टाळूच्या मध्यभागास टेकल्यास होणाऱ्या वर्णांना 'मूर्धन्य वर्ण' म्हणतात (उदा. ऋ, र्, ष) ⇒ क्र मधील र् हा मूर्धन्य आहे (पर्याय C).
📌 अतिरिक्त महत्त्वपूर्ण माहिती:
• मूर्धन्य वर्ण: ट, ठ, ड, ढ, ण, र, ष, ळ.
16 'खूण' या शब्दाचा अचूक समानार्थी शब्द ओळखा.
- A. वध
- B. काळजी
- C. भांडण
- D. चिन्ह
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: D. चिन्ह
'खूण' म्हणजे 'चिन्ह' (Mark/Symbol); तर 'खून' म्हणजे 'वध/हत्या' (पर्याय D).
📌 अतिरिक्त महत्त्वपूर्ण माहिती:
• खूण = चिन्ह; खून = वध, हत्या.
17 'कवीच्छा' या शब्दाचा योग्य संधी विग्रह करा.
- A. कवी + इच्छा
- B. कवि + इच्छा
- C. कवि + ईच्छा
- D. कवी + ईच्छा
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: B. कवि + इच्छा
कवि + इच्छा = कवीच्छा (ऱ्हस्व इ + ऱ्हस्व इ = दीर्घ ई - सवर्णदीर्घ स्वरसंधी) (पर्याय B).
📌 अतिरिक्त महत्त्वपूर्ण माहिती:
• उदा. भानु + उदय = भानूदय; गिरि + ईश = गिरीश.
18 'बाईमाणूस' या सामासिक शब्दाचे लिंग ओळखा.
- A. पुल्लिंग
- B. स्त्रीलिंग
- C. नपुंसकलिंग
- D. यापैकी नाही
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: C. नपुंसकलिंग
सामासिक शब्दाचे लिंग शेवटच्या शब्दावरून ठरते. 'माणूस' $\rightarrow$ 'ते माणूस' ⇒ नपुंसकलिंग (पर्याय C).
📌 अतिरिक्त महत्त्वपूर्ण माहिती:
• उदा. ते गायराशी; ते बाईमाणूस.
19 "गणेश म्हणजे सर्वज्ञ. त्याला काय माहित नसते!" वाक्यातील सर्वनामाचा प्रकार ओळखा.
- A. प्रश्नार्थक
- B. सामान्य
- C. दर्शक
- D. आत्मवाचक
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: B. सामान्य
'काय' हे सर्वनाम वाक्यात प्रश्नाचा बोध न करता अनिश्चितपणे वापरल्यास त्याला 'सामान्य / अनिश्चित सर्वनाम' म्हणतात (पर्याय B).
📌 अतिरिक्त महत्त्वपूर्ण माहिती:
• कोणी काय म्हणावे ते म्हणावे.
20 "वरची खोली लहान आहे" वाक्यातील अधोरेखित 'वरची' शब्द कोणते कार्य करतो?
- A. नाम
- B. क्रियापद
- C. शब्दयोगी अव्यय
- D. अव्ययसाधित विशेषण
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: D. अव्ययसाधित विशेषण
'वर' या स्थलवाचक अव्ययाला 'ची' प्रत्यय लागून नामाबद्दल माहिती सांगणारे 'अव्ययसाधित विशेषण' बनते (पर्याय D).
📌 अतिरिक्त महत्त्वपूर्ण माहिती:
• उदा. खालची गल्ली, पुढील माणसे.
21 ईकारान्त नपुंसकलिंगी नामाचे अनेकवचन काय होते?
- A. एकारान्त
- B. वाकारान्त
- C. तेच राहते
- D. याकारान्त
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: C. तेच राहते
ईकारान्त नपुंसकलिंगी नामाचे अनेकवचन याकारान्त किंवा एकारान्त होते (उदा. पाणी $\rightarrow$ पाणी, मोती $\rightarrow$ मोत्ये) (पर्याय C).
📌 अतिरिक्त महत्त्वपूर्ण माहिती:
• तळे (एकारान्त) $\rightarrow$ तळी (ईकारान्त).
22 अर्धा दंड असणारे परंतु स्वतंत्रपणे अर्धे न होऊ शकणारे व्यंजन कोणते?
- A. ळ
- B. र्
- C. द्
- D. ग्
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: C. द्
'द्' या व्यंजनाला लहान अर्धा दंड असतो पण त्याला अर्धे लिहिता येत नाही (ह्रस्व दंड) (पर्याय C).
📌 अतिरिक्त महत्त्वपूर्ण माहिती:
• जोडअक्षरात 'द्' खाली दुसरा वर्ण लिहिला जातो (उदा. द्वारे).
23 संधी करा: षट् + अंग
- A. षटंग
- B. षडंग
- C. पडंग
- D. षधंग
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: C. पडंग
षट् + अंग = षडंग (पहिल्या व्यंजनाच्या जागी त्याच्याच वर्गातील तिसरे व्यंजन ड् येते ⇒ जश्त्व संधी) (पर्याय C).
📌 अतिरिक्त महत्त्वपूर्ण माहिती:
• उदा. वाक् + ईश्वरी = वागीश्वरी.
24 'कानामागे टाकणे' या वाक्प्रचाराचा अचूक अर्थ ओळखा.
- A. दुर्लक्ष करणे
- B. सहज ऐकू येणे
- C. चाहूल घेणे
- D. लक्षपूर्वक ऐकणे
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: A. दुर्लक्ष करणे
दिलेल्या सल्ल्याकडे किंवा गोष्टीकडे 'पूर्णपणे दुर्लक्ष करणे' म्हणजे कानामागे टाकणे (पर्याय A).
📌 अतिरिक्त महत्त्वपूर्ण माहिती:
• उदा. खोडकर मुलाने आईचा सल्ला कानामागे टाकला.
25 'ढोलके वाजणे' या वाक्प्रचाराचा अचूक अर्थ काय?
- A. मोठ्याने रडणे
- B. फसवणे
- C. गुप्त गोष्ट उघड करणे
- D. गाजावाजा होणे
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: D. गाजावाजा होणे
एखाद्या गोष्टीची 'प्रसिद्धी होणे किंवा गाजावाजा होणे' म्हणजेच ढोलके वाजणे होय (पर्याय D).
📌 अतिरिक्त महत्त्वपूर्ण माहिती:
• उदा. त्याच्या यशाचे सर्वत्र ढोलके वाजले.
26 'महिना' हा शब्द कोणत्या परकीय भाषेतून मराठीत आला आहे?
- A. इंग्रजी
- B. अरबी
- C. फारसी
- D. पोर्तुगीज
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: C. फारसी
'महिना', 'साल', 'हप्ता', 'कामगार', 'दिवाण' हे शब्द मूळ 'फारसी' (Persian) भाषेतील आहेत (पर्याय C).
📌 अतिरिक्त महत्त्वपूर्ण माहिती:
• अरबी शब्द: अर्ज, कसब, खर्च, हुकूम.
27 'नदी' हा शब्द संस्कृतमधून मराठीत जसाच्या तसा आला आहे, म्हणून तो कोणत्या प्रकारचा शब्द आहे?
- A. तत्सम शब्द
- B. तद्भव शब्द
- C. देशी शब्द
- D. परभाषीय शब्द
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: A. तत्सम शब्द
संस्कृत भाषेतील शब्द कोणतीही अदलाबदल न होता मराठीत जसेच्या तसे आले असल्यास त्यांना 'तत्सम शब्द' म्हणतात (पर्याय A).
📌 अतिरिक्त महत्त्वपूर्ण माहिती:
• उदा. राजा, भूगोल, कवी, गुरु, नदी.
28 'शैवाले गुंतले तरि पंकज हे शोभते.' वाक्यातील 'पंकज' शब्दाचा समास ओळखा.
- A. विभक्ती तत्पुरुष समास
- B. अलुक तत्पुरुष समास
- C. उपपद तत्पुरुष समास
- D. नञ् तत्पुरुष समास
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: C. उपपद तत्पुरुष समास
'पंकात (चिखलात) जन्मणारे ते पंकज' (दुसरे पद कृदन्त/धातूसाधित आहे) ⇒ उपपद तत्पुरुष समास (पर्याय C).
📌 अतिरिक्त महत्त्वपूर्ण माहिती:
• उदा. नीरज, खग, द्विज, नीरद.
29 'वडिलांनी मुलाला शाळेत घातला.' या वाक्यातील प्रयोग ओळखा.
- A. कर्तृ-कर्म संकर प्रयोग
- B. कर्म-भाव संकर प्रयोग
- C. कर्तृ-भाव संकर प्रयोग
- D. भाव-कर्तरी प्रयोग
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: B. कर्म-भाव संकर प्रयोग
क्रियापद कर्माच्या लिंगानुसार बदलते व कर्ता आणि कर्म दोघांनाही प्रत्यय आहे ⇒ कर्म-भाव संकर प्रयोग (पर्याय B).
📌 अतिरिक्त महत्त्वपूर्ण माहिती:
• वडिलांनी मुलाला शाळेत घातला / वडिलांनी मुलीला शाळेत घातली.
30 विभक्ती प्रतिरूपक अव्यय '-आत' हे कोणत्या विभक्तीचे कार्य करते?
- A. चतुर्थी
- B. पंचमी
- C. षष्ठी
- D. सप्तमी
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: C. षष्ठी
'-आत' हे शब्दयोगी अव्यय षष्ठी किंवा सप्तमी विभक्तीच्या अर्थाने वापरले जाते (पर्याय C).
📌 अतिरिक्त महत्त्वपूर्ण माहिती:
• उदा. घरात (सप्तमी $\rightarrow$ त, ई, आ).
31 'आमचे शरीर सुदृढ व्हावे म्हणून आम्ही योगासने करतो.' उभयान्वयी अव्ययाचा प्रकार ओळखा.
- A. स्वरूपबोधक
- B. कारणबोधक
- C. उद्देशबोधक
- D. संकेतबोधक
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: C. उद्देशबोधक
32 'मी स्वतः त्याला पाहिले' अधोरेखित सर्वनामाचा प्रकार ओळखा.
- A. प्रश्नार्थक सर्वनाम
- B. दर्शक सर्वनाम
- C. पुरुषवाचक सर्वनाम
- D. आत्मवाचक सर्वनाम
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: D. आत्मवाचक सर्वनाम
33 खालीलपैकी अशुद्ध शब्द ओळखा.
- A. कठीण
- B. विहीर
- C. बहिण
- D. जमीन
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: C. बहिण
34 खालीलपैकी अचूक अर्थ असणारा योग्य वाक्प्रचार ओळखा.
- A. ताब मारणे - भरपूर न खाणे
- B. तारे तोडणे - विचार करून बोलणे
- C. ताल सोडणे - धरबंद नसणे
- D. ताब चढणे - राग न येणे
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: C. ताल सोडणे - धरबंद नसणे
35 अयोग्य अर्थ असणारा वाक्प्रचार ओळखा.
- A. हात कापून देणे - लेकी करार करून देणे
- B. हातखंडा असणे - अंगी काम करण्याचे कौशल्य नसणे
- C. हात चोळत बसणे - संधी निघून गेल्याने चरफडत बसणे
- D. हात टाकणे - मारणे
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: B. हातखंडा असणे - अंगी काम करण्याचे कौशल्य नसणे
36 'मशाल धरणारा नोकर' या शब्दसमूहासाठी योग्य शब्द ओळखा.
- A. मल्लिनाथी
- B. मदारी
- C. माहूत
- D. मशालजी
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: D. मशालजी
37 गटात न बसणारा शब्द ओळखा.
- A. नदी
- B. निर्झरिणी
- C. सरिता
- D. धव
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: D. धव
38 'सन्मती' या संधीचा अचूक विग्रह ओळखा.
- A. सत् + मती
- B. सन् + मती
- C. सन + मती
- D. सत + मृती
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: A. सत् + मती
39 खालीलपैकी समानार्थी नसणारा शब्द ओळखा.
- A. गज
- B. कुंज
- C. हत्ती
- D. गजेंद्र
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: B. कुंज
40 'व' या व्यंजनाचे उच्चारस्थान कोणते?
- A. कंठौष्ठ्य
- B. कंठतालव्य
- C. दंतौष्ठ्य
- D. ओष्ठ्य
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: C. दंतौष्ठ्य
41 खालीलपैकी व्याकरणाच्या दृष्टीने योग्य शब्द ओळखा.
- A. अनुसया
- B. ग्रहपाठ
- C. उज्ज्वल
- D. सहायक
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: D. सहायक
42 'आठवी' - अधोरेखित विशेषणाचा प्रकार ओळखा.
- A. गणनावाचक संख्याविशेषण
- B. क्रमवाचक संख्याविशेषण
- C. आवृत्तीवाचक विशेषण
- D. यांपैकी नाही
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: B. क्रमवाचक संख्याविशेषण
43 'परमेश्वर सर्वत्र आहे.' वाक्यातील क्रियापदाचा प्रकार ओळखा.
- A. सकर्मक
- B. अकर्मक
- C. अकल्पित/अनियमित
- D. प्रायोजक
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: C. अकल्पित/अनियमित
44 'विनंती अर्ज ऐसा जे -' अव्ययाचा प्रकार ओळखा.
- A. कारणबोधक
- B. उद्देशबोधक
- C. स्वरूपबोधक
- D. संकेतबोधक
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: C. स्वरूपबोधक
45 'ने, ए, शी, नी' हे प्रत्यय कोणत्या विभक्तीचे आहेत?
- A. पंचमी
- B. तृतीया
- C. द्वितीया
- D. सप्तमी
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: B. तृतीया
46 'मी त्याला मुंबईस धाडला.' वाक्यातील प्रयोग ओळखा.
- A. कर्तृ-कर्म संकर प्रयोग
- B. कर्म-भाव संकर प्रयोग
- C. कर्म-कर्तरी प्रयोग
- D. कर्तृ-भाव प्रयोग
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: B. कर्म-भाव संकर प्रयोग
47 'विरागी' या सामासिक शब्दाचा समास ओळखा.
- A. विभक्ती बहुव्रीही समास
- B. नञ् बहुव्रीही समास
- C. सह बहुव्रीही समास
- D. प्रादि बहुव्रीही समास
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: D. प्रादि बहुव्रीही समास
48 'उपास मज लागला, सखेबाई, उपास मज लागला' वाक्यातील रस ओळखा.
- A. शृंगार रस
- B. करुण रस
- C. बीभत्स रस
- D. हास्य रस
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: D. हास्य रस
49 'पानिपतावर सव्वालाख बांगडी फुटली.' यातील लक्षणा प्रकार ओळखा.
- A. सारोपा शुद्धा लक्षणा
- B. उपादान शुद्धा लक्षणा
- C. साध्यवसाना शुद्धा लक्षणा
- D. लक्षणलक्षणा शुद्धा लक्षणा
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: B. उपादान शुद्धा लक्षणा
50 'मऊ मेणाहूनी आम्ही विष्णुदास, कठीण वज्रास भेदू असे' वाक्यातील अलंकार ओळखा.
- A. अपन्हुती अलंकार
- B. उत्प्रेक्षा अलंकार
- C. व्यतिरेक अलंकार
- D. अनन्वय अलंकार
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: C. व्यतिरेक अलंकार
51 'सूर्य डोंगराआड गेला.' या वाक्यातील अधोरेखित शब्द काय काम करतो?
- A. कर्मपूरक
- B. आधारपूरक
- C. विधिपूरक
- D. यापैकी नाही
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: B. आधारपूरक
52 'असावा सुंदर स्वप्नांतील बंगला.' वाक्याचा प्रकार ओळखा.
- A. आज्ञाार्थी वाक्य
- B. विद्यार्थी वाक्य
- C. संकेतार्थी वाक्य
- D. स्वार्थी वाक्य
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: B. विद्यार्थी वाक्य
53 'चुलीवर चवळी शिजत होती.' वाक्याचा प्रकार ओळखा.
- A. आज्ञाार्थी वाक्य
- B. विद्यार्थी वाक्य
- C. संकेतार्थी वाक्य
- D. स्वार्थी वाक्य
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: D. स्वार्थी वाक्य
54 'पैसा' हा शब्द मराठी भाषेत कोणत्या भाषेतून आला आहे?
- A. इंग्रजी भाषा
- B. पोर्तुगीज भाषा
- C. फारसी भाषा
- D. अरबी भाषा
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: C. फारसी भाषा
55 'चंद्रमौली' या सामासिक शब्दाचा समास कोणता?
- A. विभक्ती बहुव्रीही समास
- B. नञ् बहुव्रीही समास
- C. सह बहुव्रीही समास
- D. प्रादि बहुव्रीही समास
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: A. विभक्ती बहुव्रीही समास
56 "माझा पहिला क्रमांक आला की, मी पेढे वाटीन." या वाक्यातील उभयान्वयी अव्ययाचा प्रकार ओळखा.
- A. विकल्पबोधक
- B. स्वरूपबोधक
- C. परिणामबोधक
- D. संकेतबोधक उभयान्वयी अव्यय
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: D. संकेतबोधक उभयान्वयी अव्यय
पहिले वाक्य अट किंवा अट दर्शवणारी परिस्थिती सांगते (जर-तर / की), म्हणून 'की' हे 'संकेतबोधक उभयान्वयी अव्यय' आहे ⇒ पर्याय D.
📌 अतिरिक्त महत्त्वपूर्ण माहिती:
• जर-तर, म्हणजे, की = संकेतबोधक अव्यये.
57 'मल्लिनाथी करणे' म्हणजे काय?
- A. एखाद्या गोष्टीवर केलेली खोचक टीका / टिप्पणी
- B. स्वतःवर केलेली टीका
- C. दुसऱ्याच्या डोक्यावर चुकांचे खापर फोडणे
- D. दुसऱ्याची चूक स्वतःवर ओढून घेणे
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: A. एखाद्या गोष्टीवर केलेली खोचक टीका / टिप्पणी
एखाद्या विषयावर किंवा व्यक्तीवर 'केलेली खोचक किंवा परीक्षणपर विस्तृत टीका/टीप्पणी' याला 'मल्लिनाथी करणे' म्हणतात ⇒ पर्याय A.
📌 अतिरिक्त महत्त्वपूर्ण माहिती:
• संस्कृत मधील प्रसिद्ध टीकाकार मल्लिनाथ यांच्या नावावरून हा वाक्प्रचार आला.
58 दुग्ध, मुष्टि, नील, वृद्धि हे मराठी भाषेतील कोणते शब्द आहेत?
- A. तत्सम शब्द
- B. तद्भव
- C. दोन्ही
- D. यापैकी नाही
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: A. तत्सम शब्द
संस्कृत भाषेतून मराठीत जसेच्या तसे (काहीही बदल न होता) आलेल्या शब्दांना 'तत्सम शब्द' म्हणतात ⇒ पर्याय A.
📌 अतिरिक्त महत्त्वपूर्ण माहिती:
• दुग्ध (तत्सम) -> दूध (तद्भव).
59 वाक्यातील रिकाम्या जागी योग्य अलंकारिक शब्द लिहा: 'अपार धनसंपत्ती असणारा व्यक्ति म्हणजे ........'
- A. नगद नारायण
- B. नवकोट नारायण
- C. नाना फडणवीस
- D. नर्वादा
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: B. नवकोट नारायण
अतिशय श्रीमंत, अब्जाधीश किंवा अपार संपत्ती असलेल्या माणसाला 'नवकोट नारायण' असे अलंकारिक नाव दिले जाते ⇒ पर्याय B.
📌 अतिरिक्त महत्त्वपूर्ण माहिती:
• अकलेचा कांदा = मूर्ख व्यक्ती;
• चरपटपंजरी = निरर्थक बडबड.
60 खालील शब्दगटात बसणारे पद पर्यायातून निवडा: निर्दय, निर्धन, निरर्थ, निर्गुण, ?
- A. निर्जीव
- B. निर्णय
- C. निर्माण
- D. निर्देश
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: A. निर्जीव
'निः' (निर्) हा संस्कृत उपसर्ग लागून बनलेला शब्द 'निर्जीव' हा गटात बसतो ⇒ पर्याय A.
📌 अतिरिक्त महत्त्वपूर्ण माहिती:
• निर्दय, निर्धन, निरर्थ, निर्गुण, निर्जीव = सर्व निर्-उपसर्गघटित शब्द.
61 'सर्व प्रकारांनी छळ होणे' या अर्थाची योग्य म्हण पर्यायातून निवडा.
- A. भरणा दारी तोरणा दारी
- B. लाथबुक्की, भाकर सुकी
- C. उंबर फोडून केबर काढणे
- D. उपट सूळ घे खांद्यावर
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: B. लाथबुक्की, भाकर सुकी
कष्ट व हाल सोसून अतिशय बिकट स्थितीत दिवस काढणे किंवा छळ होणे या अर्थाची म्हण: 'लाथबुक्की, भाकर सुकी' ⇒ पर्याय B.
📌 अतिरिक्त महत्त्वपूर्ण माहिती:
• उपट सूळ घे खांद्यावर = विनाकारण संकट अंगावर ओढवून घेणे.
62 'निरुपयोगी असणे' या अर्थाचा वाक्प्रचार पर्यायातून निवडा.
- A. अडक्याची भवानी असणे
- B. अबदा असणे
- C. अकलेचा खंदक असणे
- D. अडणीवरचा शंख असणे
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: D. अडणीवरचा शंख असणे
कोणत्याही कामात न येणारा किंवा निरुपयोगी पडलेला मनुष्य/वस्तू यास 'अडणीवरचा शंख' म्हणतात ⇒ पर्याय D.
📌 अतिरिक्त महत्त्वपूर्ण माहिती:
• अकलेचा खंदक = अतिशय मूर्ख मनुष्य.
63 खालच्या व वरच्या ओठांचा उपयोग करून उच्चारल्या जाणाऱ्या वर्णांना काय म्हणतात?
- A. ओष्ठ्य वर्ण
- B. दंत्य
- C. मूर्धन्य
- D. तालव्य
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: A. ओष्ठ्य वर्ण
ओठांचा स्पर्श किंवा उपयोग होऊन उच्चारल्या जाणाऱ्या स्वरांना व व्यंजनांना 'ओष्ठ्य वर्ण' म्हणतात (उदा. उ, ऊ, प, फ, ब, भ, म) ⇒ पर्याय A.
📌 अतिरिक्त महत्त्वपूर्ण माहिती:
• प, फ, ब, भ, म = ओष्ठ्य व्यंजने.
64 यशोधन, तपोबल, मनोरंजन, नभोमंडळ ही कोणत्या संधीची उदाहरणे आहेत?
- A. गुणादेश
- B. विसर्ग लोप संधी
- C. विसर्ग उकार संधी
- D. यणादेश
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: C. विसर्ग उकार संधी
विसर्गाच्या मागे 'अ' व पुढे मृदू व्यंजन आल्यास विसर्गाचा 'उ' होऊन मागील 'अ' मध्ये मिसळून 'ओ' बनतो (यशः + धन = यशोधन), यास 'विसर्ग उकार संधी' म्हणतात ⇒ पर्याय C.
📌 अतिरिक्त महत्त्वपूर्ण माहिती:
• तपः + बल = तपोबल; मनः + रंजन = मनोरंजन.
65 "आनंद कामावर रुजू झाला." या वाक्यातील अधोरेखित शब्दाच्या नामाचा प्रकार ओळखा. (अधोरेखित शब्द: 'आनंद')
- A. सामान्यनाम
- B. विशेषनाम
- C. भाववाचक नाम
- D. यापैकी नाही
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: B. विशेषनाम
'आनंद' हा एका विशिष्ट व्यक्तीचा बोध करून देणारा शब्द असल्याने ते 'विशेषनाम' आहे ⇒ पर्याय B.
📌 अतिरिक्त महत्त्वपूर्ण माहिती:
• आनंदाची भावना दर्शवल्यास ते भाववाचक नाम ठरले असते.
66 खालीलपैकी तिन्ही लिंगांमध्ये (पुल्लिंग, स्त्रीलिंग, नपुसकलिंग) आढळणारा शब्द कोणता?
- A. बाग
- B. हरीण
- C. वेठ
- D. पोर
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: D. पोर
'पोर' हा शब्द तो पोर (पुल्लिंगी), ती पोर (स्त्रीलिंगी), ते पोर (नपुसकलिंगी) अशा तिन्ही लिंगांत वापरला जातो ⇒ पर्याय D.
📌 अतिरिक्त महत्त्वपूर्ण माहिती:
• बाग = पुल्लिंगी व स्त्रीलिंगी (तो बाग / ती बाग).
67 खालीलपैकी कोणत्या पर्यायातील शब्दांची रूपे दोन्ही वचनांत (एकवचन व अनेकवचन) सारखीच राहतात?
- A. माता, पाणी, शाळा, शत्रू
- B. सासू, म्हैस, गळू, कोल्हा
- C. दादा, भाषा, दही, जाऊ
- D. दृष्टी, लोणी, सोने, रताळे
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: A. माता, पाणी, शाळा, शत्रू
'माता, पाणी, शाळा, शत्रू' या शब्दांचे एकवचन व अनेकवचन रूप समान राहते (उदा. एक पाणी - खूप पाणी, एक शत्रू - अनेक शत्रू) ⇒ पर्याय A.
📌 अतिरिक्त महत्त्वपूर्ण माहिती:
• पदार्थवाचक नामे नेहमी एकवचनीच राहतात.
68 "शिक्षकांनी सुराशला वर्गात शाबासकी दिली." या वाक्यातील अधोरेखित शब्दातील सामान्यरूप ओळखा. (अधोरेखित शब्द: 'शिक्षकांनी')
- A. शिक्षका
- B. शिक्षक
- C. शिक्षकां
- D. शिक्षकांनी
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: C. शिक्षकां
'शिक्षक' या नामाला विभक्ती प्रत्यय (नी) लावताना बनणारे बदललेले रूप 'शिक्षकां' हे सामान्यरूप आहे ⇒ पर्याय C.
📌 अतिरिक्त महत्त्वपूर्ण माहिती:
• प्रत्यय (नी) वगळल्यानंतर उरलेले विकारी रूप = सामान्यरूप.
69 "पिकलेला आंबा गोड लागतो." या वाक्यातील अधोरेखित विशेषणाचा प्रकार ओळखा. (अधोरेखित शब्द: 'पिकलेला')
- A. नामसाधित
- B. धातुसाधित विशेषण
- C. अव्ययसाधित
- D. यापैकी नाही
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: B. धातुसाधित विशेषण
'पिक' या धातूपासून बनलेले 'पिकलेला' हे आंबा या नामाबद्दल विशेष माहिती देणारे 'धातुसाधित विशेषण' आहे ⇒ पर्याय B.
📌 अतिरिक्त महत्त्वपूर्ण माहिती:
• वाहती नदी, पिकलेला आंबा = धातुसाधित विशेषणे.
70 "रामाने शिवधनुष्य मोडले." या वाक्यातील क्रियापदाचा प्रकार ओळखा.
- A. सकर्मक क्रियापद
- B. अकर्मक
- C. दोन्ही
- D. यापैकी नाही
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: A. सकर्मक क्रियापद
वाक्यात क्रिया पूर्ण होण्यासाठी 'शिवधनुष्य' या कर्माची गरज असल्याने 'मोडले' हे 'सकर्मक क्रियापद' आहे ⇒ पर्याय A.
📌 अतिरिक्त महत्त्वपूर्ण माहिती:
• कर्ता = राम; कर्म = शिवधनुष्य.
71 "मुलगा पुस्तक वाची." या वाक्यातील काळ ओळखा.
- A. रीती भविष्यकाळ
- B. रीती भूतकाळ
- C. रीती वर्तमानकाळ
- D. साधा भविष्यकाळ
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: B. रीती भूतकाळ
भूतकाळात सतत घडणाऱ्या क्रियेची सवय दर्शवणारे 'वाचत असे / वाची' हे 'रीती भूतकाळाचे' वाक्य आहे ⇒ पर्याय B.
📌 अतिरिक्त महत्त्वपूर्ण माहिती:
• 'वाची', 'जाई', 'बसे' ही रीती भूतकाळाची प्राचीन रूपे आहेत.
72 "चालून, बोलून, हसून ही...... शब्दयोगी अव्यये आहेत." (अधोरेखित शब्द: 'चालून, बोलून, हसून')
- A. नामसाधित
- B. विशेषणसाधित
- C. अव्ययसाधित
- D. धातुसाधित शब्दयोगी अव्यय
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: D. धातुसाधित शब्दयोगी अव्यय
चाल, बोल, हस या धातूंना 'ऊन' प्रत्यय लागून बनलेल्या या अव्ययांना 'धातुसाधित शब्दयोगी अव्यये' म्हणतात ⇒ पर्याय D.
📌 अतिरिक्त महत्त्वपूर्ण माहिती:
• धातूंपासून तयार होणाऱ्या अव्ययांना धातुसाधित अव्यये म्हणतात.
73 -बद्दल, -ऐवजी, -जागी, -बदली ही कोणत्या प्रकारची शब्दयोगी अव्यये आहेत?
- A. संबंधवाचक
- B. विनिमयवाचक शब्दयोगी अव्यय
- C. दिक्वाचक
- D. परिणामवाचक
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: B. विनिमयवाचक शब्दयोगी अव्यय
एका वस्तूऐवजी दुसरी वस्तू असा अदलाबदल किंवा विनिमय दर्शवणाऱ्या अव्ययांना 'विनिमयवाचक शब्दयोगी अव्यय' म्हणतात ⇒ पर्याय B.
📌 अतिरिक्त महत्त्वपूर्ण माहिती:
• उदा. दुधाऐवजी ताक, पैशांबद्दल वस्तू.
74 दोन किंवा अधिक शब्द, अथवा दोन किंवा अधिक वाक्ये यांना जोडणाऱ्या अविकारी शब्दांना काय म्हणतात?
- A. शब्दयोगी अव्यय
- B. उभयान्वयी अव्यय
- C. समास
- D. संधी
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: B. उभयान्वयी अव्यय
दोन शब्द किंवा दोन वाक्ये यांना जोडण्याचे कार्य करणाऱ्या अविकारी शब्दाला 'उभयान्वयी अव्यय' म्हणतात ⇒ पर्याय B.
📌 अतिरिक्त महत्त्वपूर्ण माहिती:
• उभय = दोन; अन्वय = संबंध.
75 "त्याच्या नाकाला धार लागली आहे." या वाक्यातील चतुर्थी/पंचमी विभक्तीचा कारकार्थ ओळखा.
- A. अधिकरणा
- B. संप्रदान
- C. अपादान
- D. करण
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: C. अपादान
नाकातून पाणी/धार वाहून दूर जाण्याची (वियोगाची) क्रिया दर्शवल्याने येथे मुख्य कारकार्थ 'अपादान' (वियोग) हा होतो ⇒ पर्याय C.
📌 अतिरिक्त महत्त्वपूर्ण माहिती:
• अपादान = दुरावा/वियोग (पंचमी विभक्ती).
76 चक्रपाणि, लक्ष्मीकांत, नीलकंठ ही सामासिक नामे कोणत्या समासाची उदाहरणे आहेत?
- A. अव्ययीभाव
- B. द्वंद्व
- C. तत्पुरुष
- D. बहुव्रीही समास
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: D. बहुव्रीही समास
दोन्ही पदे दुय्यम असून तिसऱ्याच व्यक्तीचा बोध करून देणाऱ्या समासाला 'बहुव्रीही समास' म्हणतात (उदा. चक्र आहे पाण्यात ज्याच्या तो = विष्णू) ⇒ पर्याय D.
📌 अतिरिक्त महत्त्वपूर्ण माहिती:
• लक्ष्मीकांत = विष्णू; नीलकंठ = शंकर.
77 चिल्ली पिल्ली, सार, मठ्ठा हे शब्द मराठी भाषेत कोणत्या भाषेतून आले आहेत?
- A. तेलगु
- B. गुजराती
- C. तमिळ
- D. कानडी
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: C. तमिळ
चिल्ली पिल्ली, सार, मठ्ठा, चोंबडा हे शब्द 'तमिळ' भाषेतून मराठीत आलेले परभाषीय शब्द आहेत ⇒ पर्याय C.
📌 अतिरिक्त महत्त्वपूर्ण माहिती:
• कानडी शब्द: तूप, डबा, अडकित्ता, गाजर.
78 पुढील वाक्याचा प्रकार ओळखा: "काय मजा आजी सहलीत!"
- A. होकारार्थी
- B. उद्गारार्थी वाक्य
- C. विधानार्थी
- D. प्रश्नार्थक
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: B. उद्गारार्थी वाक्य
मनातील तीव्र भावना किंवा उद्गार व्यक्त करणाऱ्या वाक्याला 'उद्गारार्थी वाक्य' म्हणतात ⇒ पर्याय B.
📌 अतिरिक्त महत्त्वपूर्ण माहिती:
• उद्गारार्थी वाक्याच्या शेवटी उद्गारवाचक चिन्ह (!) असते.
79 पुढील काव्यपंक्तीतील अक्षरगणवृत्त ओळखा: "मना सज्जना भक्तीपंथाची जावे ॥ तरी श्रीहरी पाविजेतो स्वभावे ॥"
- A. उपेंद्रवज्रा
- B. मालिनी
- C. भुजंगप्रयात वृत्त
- D. शिखरिणी
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: C. भुजंगप्रयात वृत्त
प्रत्येक चरणात १२ अक्षरे असून 'य य य य' हे चार यगण असणाऱ्या वृत्ताला 'भुजंगप्रयात वृत्त' म्हणतात ⇒ पर्याय C.
📌 अतिरिक्त महत्त्वपूर्ण माहिती:
• समर्थ रामदासांचे सर्व 'मनाचे श्लोक' भुजंगप्रयात वृत्तात आहेत.
80 "झाले बहु, होतील बहु, आहेतही बहु, परंतु यासम हा." या ओळीत कोणता अलंकार आहे?
- A. उपमा
- B. रूपक
- C. अनन्वय अलंकार
- D. व्यतिरेक
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: C. अनन्वय अलंकार
उपमेयाची तुलना दुसऱ्या कशाशीही होऊ शकत नाही म्हणून ती उपमेयाशीच केली जाते, तेव्हा 'अनन्वय अलंकार' होतो ⇒ पर्याय C.
📌 अतिरिक्त महत्त्वपूर्ण माहिती:
• अनन्वय = संबंध नसलेला/तुलना अशक्य.
81 "गर्जा जयजयकार, क्रांतीचा गर्जा जयजयकार." या काव्यपंक्तीतील रस ओळखा.
- A. शृंगार
- B. वीर रस
- C. करूण
- D. हास्य
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: B. वीर रस
पराक्रम, शौर्य आणि उत्साहाची भावना जागृत करणाऱ्या रचनेत 'वीर रस' आढळतो ⇒ पर्याय B.
📌 अतिरिक्त महत्त्वपूर्ण माहिती:
• वीर रसाचा स्थायीभाव 'उत्साह' हा असतो.
82 खालीलपैकी 'आवृत्तीदर्शक' कालवाचक क्रियाविशेषण अव्यये असणारा पर्याय कोणता?
- A. सभोवती, सभोवार, अलीकडे, पलीकडे
- B. गल्लोगल्ली, गावोगाव, घरोघर, हरघडी
- C. वारंवार, क्षणोक्षणी, दररोज, पुनःपुन्हा
- D. झटकन, पटकन, पटापट, खटाखट
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: C. वारंवार, क्षणोक्षणी, दररोज, पुनःपुन्हा
क्रियेची पुनरावृत्ती (आवृत्ती) दर्शवणाऱ्या शब्दांना आवृत्तीदर्शक क्रियाविशेषण म्हणतात.
उदा. वारंवार, क्षणोक्षणी, दररोज, पुनःपुन्हा.
83 खालीलपैकी कोणता शब्द 'प्रत्ययसाधित' (Suffix added) नाही?
- A. झोपाळू
- B. पथिक
- C. पुकार
- D. लेखक
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: C. पुकार
- झोपाळू (झोप + आळू)
- पथिक (पथ + इक)
- लेखक (लिख् + अक)
'पुकार' हा मूळ सिद्ध शब्द आहे, तो प्रत्ययसाधित नाही.
84 खालीलपैकी कोणता शब्द भाववाचक नाम नाही?
- A. नवलाई
- B. समता
- C. धैर्य
- D. शांत
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: D. शांत
नवलाई, समता, धैर्य ही भाववाचक नामे आहेत. तर 'शांत' हे गुणविशेषण आहे (उदा. शांत मुलगा). याचे भाववाचक नाम 'शांतता' असे बनते.
85 'आईच्या कडेवर बाळ होते' या वाक्यातील 'आईच्या' या शब्दाची विभक्ती कोणती?
- A. षष्ठी
- B. पंचमी
- C. चतुर्थी
- D. तृतीया
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: A. षष्ठी
'आईच्या' या शब्दाला 'च्या' हा प्रत्यय लागला आहे. चा, ची, चे, च्या हे षष्ठी विभक्तीचे प्रत्यय आहेत.
86 महोत्सव व वर्षपूर्ती संदर्भातील विसंगत (चुकीची) जोडी ओळखा.
- A. 25 वर्षे - रौप्य महोत्सव
- B. 100 वर्षे - शताब्दी महोत्सव
- C. 50 वर्षे - सुवर्ण महोत्सव
- D. 75 वर्षे - हीरक महोत्सव
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: D. 75 वर्षे - हीरक महोत्सव
वर्षपूर्ती महोत्सव:
- २५ वर्षे: रौप्य महोत्सव (Silver Jubilee)
- ५० वर्षे: सुवर्ण महोत्सव (Golden Jubilee)
- ६० वर्षे: हीरक महोत्सव (Diamond Jubilee)
- ७५ वर्षे: अमृत महोत्सव (Amrit Jubilee)
- १०० वर्षे: शताब्दी.
87 'रत्नाकर' या शब्दाचा योग्य समानार्थी शब्द कोणता?
- A. पर्वत
- B. समुद्र
- C. सूर्य
- D. चंद्र
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: B. समुद्र
'रत्नाकर' (रत्नांची खाण) चे समानार्थी शब्द: समुद्र, सागर, अर्णव, पयोधी, सिंधु, जलाधी.
88 'अमर पणत्या लावतो' या वाक्यातील अधोरेखित नामाचे (पणत्या) वचन ओळखा.
- A. एकवचन
- B. द्विवचन
- C. बहुवचन
- D. अनाम वचन
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: C. बहुवचन
'पणती' या इ-कारान्त स्त्रीलिंगी नामाचे अनेकवचन (बहुवचन) 'पणत्या' असे या-कारान्त होते.
89 उच्चारातील स्वरदीर्घता किंवा आरोह-अवरोह सुचवण्यासाठी कोणते चिन्ह वापरतात?
- A. संयोग चिन्ह
- B. लोपचिन्ह
- C. अवग्रह चिन्ह
- D. विकल्पचिन्ह
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: C. अवग्रह चिन्ह
उच्चारातील ताण, स्वरदीर्घता किंवा आरोह-अवरोह दर्शवण्यासाठी 'अवग्रह चिन्ह' ( ऽ ) वापरले जाते.
90 योग्य जोडी लावा: अ) मनोराज्य ब) दुरात्मा क) जगन्नाथ ड) चांगलेसे (प्रकार: 1. विसर्ग 'र' 2. अनुनासिक 3. पूर्वरूप 4. विसर्ग उकार)
- A. अ-1, ब-2, क-3, ड-4
- B. अ-4, ब-2, क-3, ड-1
- C. अ-4, ब-1, क-2, ड-3
- D. अ-2, ब-3, क-4, ड-1
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: C. अ-4, ब-1, क-2, ड-3
- मनोराज्य (मनः + राज्य) -> विसर्ग उकार संधी (4)
- दुरात्मा (दुः + आत्मा) -> विसर्ग 'र' संधी (1)
- जगन्नाथ (जगत + नाथ) -> अनुनासिक संधी (2)
- चांगलेसे (चांगले + असे) -> पूर्वरूप संधी (3)
उत्तर = अ-४, ब-१, क-२, ड-३.
91 'मला चार मैल चालवते' या वाक्यातील क्रियापदाचा प्रकार ओळखा.
- A. संयुक्त क्रियापद
- B. शक्य क्रियापद
- C. प्रायोजक क्रियापद
- D. अनियमित क्रियापद
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: B. शक्य क्रियापद
ज्या क्रियापदावरून कर्त्याच्या अंगी ती क्रिया करण्याचे सामर्थ्य किंवा शक्यता व्यक्त होते, त्याला 'शक्य क्रियापद' म्हणतात. उदा. चालवते, पळवते, करवते, बसवते.
92 विरुद्धार्थी शब्दांची अयोग्य (चुकीची) जोडी ओळखा.
- A. उघड × गुप्त
- B. आगंतुक × आमंत्रित
- C. काळजी × विवंचना
- D. अनाथ × सनाथ
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: C. काळजी × विवंचना
'काळजी' आणि 'विवंचना' हे एकमेकांचे समानार्थी शब्द आहेत. म्हणून 'काळजी × विवंचना' ही जोडी विरुद्धार्थी शब्दांची अयोग्य जोडी आहे.
93 'देवा, सर्वांना सुखी ठेव' या वाक्यातील क्रियापदाचा अर्थ ओळखा.
- A. विध्यर्थ
- B. स्वार्थ
- C. संकेतार्थ
- D. आज्ञार्थ
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: D. आज्ञार्थ
ज्या वाक्यातील क्रियापदावरून प्रार्थना, आशीर्वाद, विनंती किंवा उपदेशाचा बोध होतो, ते 'आज्ञार्थी वाक्य' असते. येथे देवाकडे सर्वांच्या सुखासाठी 'प्रार्थना' केली आहे.
94 'राजाला दिवाळी काय माहीत' या म्हणीचा योग्य अर्थ काय?
- A. कायम प्राणांची काळजी करावी लागते
- B. राजाला दिवाळी रोजचीच असते
- C. रोजच्या समृद्धीमुळे विशेष आनंदाचे नावीन्य वाटत नाही
- D. युद्ध आणि संघर्ष हेच जीवन असते
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: C. रोजच्या समृद्धीमुळे विशेष आनंदाचे नावीन्य वाटत नाही
'राजाला दिवाळी काय माहीत' या म्हणीचा अर्थ असा होतो की, ज्याला रोजच सर्व सुख-समृद्धी उपभोगता येते, त्याला विशेष सण किंवा आनंदाच्या प्रसंगाचे नावीन्य वाटत नाही.
95 वाक्यात प्रयोग होताना काही शब्दांच्या लिंग, वचन किंवा पुरुष रूपात बदल होतो, त्या बदलास काय म्हणतात?
- A. विकार
- B. प्रत्यय
- C. प्रकृती
- D. परिवर्तन
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: A. विकार
वाक्यात वापरताना शब्दांच्या मूळ रूपात लिंग, वचन, पुरुष किंवा विभक्तीमुळे होणाऱ्या बदलाला 'विकार' (विकृती) म्हणतात.
96 खालीलपैकी कोणता व्यंजन गट 'ओष्ठ्य' वर्गात येतो?
- A. ट्, ठ्, ड्, ण्
- B. प्, फ्, ब्, भ्
- C. त्, थ्, द्, ध्
- D. क्, ख्, ग्, घ्
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: B. प्, फ्, ब्, भ्
ज्या वर्णांचा उच्चार करताना दोन्ही ओठांचा परस्परांशी स्पर्श होतो, त्यांना 'ओष्ठ्य वर्ण' म्हणतात. उदा. प्, फ्, ब्, भ्, म्.
97 'शब्दच्छल' या संधीची अचूक फोड खालीलपैकी कोणती?
- A. शब्द + चल
- B. शब्द + छल
- C. शब्द + सल
- D. शब्द + च्छल
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: B. शब्द + छल
व्यंजन संधी नियम: प्रथम पदाच्या शेवटी कोणताही स्वर आला आणि पुढे 'छ' आला, तर त्यांच्यामध्ये 'च्' चा आगम होतो.
शब्द + छल = शब्दच्छल.
98 खालीलपैकी शुद्ध शब्द ओळखा.
- A. शीक्षण
- B. क्षत्रीय
- C. सुगरण
- D. स्वभावीक
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: C. सुगरण
'सुगरण' हा शुद्ध शब्द आहे.
- शिक्षण (शीक्षण नाही)
- क्षत्रिय (क्षत्रीय नाही)
- स्वाभाविक (स्वभावीक नाही).
99 'मनात मांडे खाणे' या वाक्प्रचाराचा अचूक अर्थ कोणता?
- A. मानसिक भूक भागवणे
- B. कल्पनेतच सुख मिळविणे
- C. एखादी गोष्ट गुप्त ठेवणे
- D. मनोरथ रचणे
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: B. कल्पनेतच सुख मिळविणे
'मनात मांडे खाणे' या वाक्प्रचाराचा अर्थ 'केवळ कल्पनेतच सुख मिळवणे' किंवा 'व्यर्थ मनोरथ रचणे' असा होतो.
100 'महात्मा गांधी सत्याग्रह करू लागले' या वाक्यातील विधेय (Predicate) कोणते?
- A. महात्मा
- B. सत्याग्रह
- C. गांधी
- D. करू लागले
✅ उत्तर व स्पष्टीकरण पहा ▾
बरोबर उत्तर: D. करू लागले
वाक्यातील क्रियापदाला किंवा मुख्य क्रिया दर्शवणाऱ्या भागाला 'विधेय' म्हणतात. येथे 'करू लागले' हे संयुक्त क्रियापद विधेय आहे.
जिजाई ॲपसह पोलीस भरतीची संपूर्ण तयारी करा
जिल्हावार PYQ प्रश्नपत्रिका संच, दैनिक चालू घडामोडी क्विझ, कट-ऑफ विश्लेषण आणि मोफत सराव टेस्ट!
❓ वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
महाराष्ट्र पोलीस भरती २०२७ संदर्भात उमेदवारांच्या मनातील सर्वात सामान्य शंका व त्यांची उत्तरे:
Q. मराठी व्याकरणाचे हे १०० प्रश्न कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहेत?
हे प्रश्न महाराष्ट्र पोलीस शिपाई, SRPF, चालक पोलीस शिपाई आणि कारागृह शिपाई तसेच इतर सरळसेवा मराठी व्याकरण परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहेत.
Q. मराठी व्याकरणात २५ पैकी २५ गुण मिळवण्यासाठी काय करावे?
दररोज २० म्हणी/वाक्प्रचार व समानार्थी शब्द वाचा, संधी-समास-प्रयोगाचे नियम पक्के करा आणि किमान ५०० मागील PYQ प्रश्न स्पष्टीकरणासह सोडवा.
🔗 अधिकृत शासकीय संकेतस्थळे व संदर्भ वृत्ते (Citations)
या लेखातील तथ्ये तपासण्यासाठी वापरलेली अधिकृत सरकारी पोर्टल्स आणि विविध वृत्तमाध्यमांतील संदर्भ लिंक्स:
अधिकृत शासकीय पोर्टल्स:
संदर्भित वृत्तमाध्यमे (Media Reports):
जिजाई प्रेप ही महाराष्ट्रातील पोलीस भरती करणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी समर्पित शैक्षणिक संस्था आहे. अधिकृत शासकीय निर्णय, मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण आणि अचूक अभ्यासाचे मार्गदर्शन करणे हे आमचे ध्येय आहे.